|
De
leraren
Wim
Braakhekke gaf Nederlands. Hij was ook gedurende korte tijd
directeur. Braakhekke maakte mooie zinnen, sprak weloverwogen. En als
hij, na een trek van zijn Roxy-cigaret genomen te hebben, de rook diep
inhalerend, zijn betoog vervolgde, dan sprak hij met woorden die gedoseerd
met rook omhuld waren. Daar zat je dan naar te kijken. We leerden over
en lazen werk van Menno ter Braak, E. du Perron, Hendrik Marsman, Martinus
Nijhoff, Henk Slauerhoff, J.C. Bloem, Willem de Merode, De Vijftigers,
Willem Elsschot, en wie al niet. En ook de wereldliteratuur kwam zeer
uitgebreid aan bod.
In ons laatste jaar, het hoofdaktejaar, moesten we het met de zoon van
de nieuwe directeur, de heer Dekker, doen. Dekker en zonen kwamen van
de kweekschool in Zetten die met De Klokkenberg fuseerde. Geen Klokkenbergers
dus. En dat was te merken. De Dekker die Nederlands gaf miste eenzelfde
betrokkenheid met de literatuur. Die verandering werd door sommige leerlingen
niet gewaardeerd. Literatuur werd saai.
Toen Dekker Sr. was overleden werd de heer Lubbers directeur van de
school. Braakhekke was inspecteur geworden.
Natuurlijk
spraken we de leraren met "meneer" aan, en niet met hun voornamen.
Jo
Klein Haneveld was gedurende een aantal jaren onze leraar
wiskunde. Een paar generaties eerder was hij zelf ook leerling van De
Klokkenberg geweest, net als mijn vader. Ze zaten in dezelfde klas.
Als hij een formule op het bord had geschreven en de bewerkingen had
uitgelegd, en tot een goed einde had gebracht, zei hij steevast: "Hier
staat het, het kan nog anders", Maarten Luther's uitspraak parodiërend.
Die opmerking gaf niet alleen zijn kennis van de kerkgeschiedenis aan.
In 1960 nam hij afscheid. Zijn vertrek werd door menig leerling betreurd.
Klein Haneveld ging met een aantal geloofsgenoten een nieuwe beweging
oprichten. Dat werd de Evangelische Omroep. Hij gaf ook, net als de
heer Dogterom, biologie en onderwees ons over de evolutie. Het woord
creationisme is nooit gevallen. De aarde in 6 dagen geschapen? Of het
hele universum in zes dagen? Hoe zat dat dan? Met zo'n idee kom je in
de problemen. Een dag is als duizend jaren, duizend jaren is als een
dag. Hij was zeker geen creationist, waarom zou hij. Tenzij hij die
idee goed voor ons verborgen heeft gehouden of er pas later is toe overgestapt.
Wim
ter Burg gaf muziek en legde de methode Gehrels uit. Hij
had voor hij op de Klokkenberg les ging geven op het Gehrels Instituut
in Amsterdam gewerkt.
Hij was een van de voorstanders van de vernieuwing van de kerkmuziek
en de gemeentgezang. Hij zat in een aantal commissies. 's Zondags studeerde
hij de opnieuw getoonzette liederen in. Dat deed hij in de kerk in Rosendaal
bij Arnhem, de kerk van Ds. Wim (Willem) Barnard (de dichter Guillaume
van der Graft). Ook zette Wim gedichten van Hanna Lam op muziek, de
vrouw van de eigenwijze Wika Lam die godsdienstonderwijs gaf. We zongen:
"Stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw". Een troost voor
Hanna Lam, toen haar man onderweg naar huis in zijn auto verongelukt
was.
Met Wim ter Burg ging een aantal leerlingen een maal in de veertien
dagen met de trein naar Hilversum. We maakten dan in de VARA-studio
steeds twee afleveringen van het programma "Luisteren naar Muziek"
van de NCRV dat op woensdagmiddag uitgezonden werd. We zagen
Netty Roosevelt die zich op een aankondiging voorbereide en nog even
nerveus een laatste trek van haar cigaret nam. We zagen Coen Serre (de
achternaam soms abusievelijk als Serree geschreven). En de techniek
van een opname van een piano-recital werd ons door een opnameleider
uitgelegd.
We gingen met de klas een avond met de trein mee naar de Grote Kerk
in Breda waar Wim ter Burg "Ein Deutsches Requiem" van Johannes Brahms
dirigeerde. Hij bracht ons ook in aanraking met de muziek van Zoltán
Kodály. Psalmus Ungaricus was een geliefd werk van Wim en hij
liet ons de dramatische uitvoering door Ernst Haefliger, het RIAS Symfonieorkest
en het RIAS-koor onder leiding van Ferenc Fricsay horen (Deutsche Grammophon
Gesellschaft LPEM 19073).
Ook Wim
ter Burg vertrok. Hij ging zich aan de muziektherapie voor geestelijk
en lichamelijk gehandicapte kinderen wijden. Daar kon hij met enthousiasme
over vertellen. Hij was daar vast een pionier in. Er was inmiddels een
tweede leraar voor muziek aangesteld: de heer Kruit.
Er was uiteraard ook Joop Noordhof (door leerlingen vaak Jopie
Noordhof genoemd). Maar daar heeft onze klas slechts een keer bij wijze
van uitzondering les van gehad.
Wim ter Burg reed in een grote, oude Packard, een Amerikaanse slee waarvan
de deurpanelen opgelapt waren met platen aluminium. In de schoolkrant
"De Klepel" stond eens: "Wist u dat ... Wim ter Burg
zo'n grote auto rijdt vanwege de akoestiek?"
Na hem kwam de invalide meneer de Vries
ons lesgeven. Hij kwam elke dag helemaal uit Soest en was vaak laat.
Een maal omdat hij door een wilde manoeuvre aan het stuur van de bank
was gevallen en, met zijn knie op het gaspedaal, met volle vaart over
een sloot schoot en in het knollenland terechtkwam. Een boer heeft hem
daar ontdekt. Ook was hij eens met hoge snelheid de oprit van een wildvreemd
huis ingereden en nog bijtijds voor de garagedeur tot stilstand gekomen.
Over deze gebeurtenissen kon hij met veel enthousiasme vertellen, alsof
het wapenfeiten waren. Auto's waren toen nog niet zo perfect aangepast
als ze dat nu voor gehandicapten zijn.
|
|
|
ZP-29-14,
de Opel Rekord van Braakhekke.
Hadderingh reed in een DKW, toen Duitse Kinderwagen genoemd. Huisman
reed in een Saab met een energiebesparend vliegwiel dat de auto
voortbewoog terwijl de motor stationair draaide of helemaal niet
liep. Wim ter Burg had oorspronkelijk een enorm lange Packard
en Hennie de Jong (gymnastiekleraar) reed in een Citroën
2cv (wat ik eigenlijk vergeten was).
|
Van
Doorn gaf Engels in de eerste jaren, en MaCuVo, maatschappelijk
culturele vorming, zoals dat onderwijs toen heette.
Van Doornum, onderwijzer van de lagere school, gaf logopedie.
Dan waren er nog Rombout (tekenen), van der Heide (die
"de Bolle" werd genoemd, die schrijfles gaf), Piet(?) Smeets,
hoofd van de lagere school (handenarbeid), Arie Dogterom (biologie),
meneer Huisman, oftewel "man Huisman" (gymnastiek),
Hennie de Jong (gymnastiek), Piet Woestenenk (psychologie;
rekenen in veel tallige stelsels).
Henk Kranendonk gaf psychologie op moderne, fenomenologische
leest geschoeid. Dat was de tijd van Metabletica van J.H. van den Berg.
Gerrit
Groenhuis gaf voor de liefhebber extra geschiedenislessen.
Heel boeiend en reëel. Bij hem hoorde je over de nieuwste inzichten
en onderzoeken waardoor een heel ander beeld van de vaderlandse en wereldgeschiedenis
zichtbaar werd. Hij was het ook die het toneelstuk "En toen kwam
oma..." regisseerde dat door onze klas, de derde, opgevoerd werd.
Thale
Hadderingh gaf wiskunde en aardrijkskunde. Hij had zelf leerboeken
geschreven, samen met P. Lamain: "Aarde en Mens". Ook op een
zeer moderne manier. Die boeken moesten we natuurlijk aanschaffen. Waarom
ook niet. We waren er best trots op dat hij succes had met zijn geschriften.
We leerden topografie, en begrippen als demografie en fysische geografie.
Maar ook Thale Hadderingh vertrok. Hij werd inspecteur bij het Ministerie
van Onderwijs. Voor zijn afscheid verzamelden we ons in het gymnastieklokaal,
zaten op de grond, stonden half tegen muren, hingen tegen het wandrek.
Een echte aula hadden we niet.
Bea uit een parallelklas hield een afscheidsspeech. Ze zei: "Jongens
houden van wiskunde en meisjes houden van Thale".
Knappe
koppen gaven er les. "Devenez qui vous-êtes". Wordt
wie ge zijt. Nietzsche? Rousseau? Dat leverde ook weer knappe koppen
op. Klein Haneveld, Dogterom, Groenhuis, Hadderingh, Braakhekke.
Voor praktisch alle vakken schreven we scripties. Er was een afspraak
dat we voor het raadplegen van literatuur over de diverse onderwerpen
de Bibliotheek van de Universiteit van Nijmegen mochten bezoeken. Ik
heb in de gewijde rust van die instelling menig boeiende avond doorgebracht.
Er wordt
gezegd dat De Klokkenberg wel eens "het rooie bolwerk" werd
genoemd: maatschappij-kritisch, christelijk, progressief, en altijd
sociaal. Dat
was het niet berhullende, strevend naar objektiviteit. (Dat was de tijd
van de oppositionele, de vroege Joop den Uyl, van Evert Vermeer, Gerda
Brautigam; totaal anders dan de blinde carrièrejagers van nu.)
De hoofdingang werd geflankeerd door twee veelzeggende bijbelversen,
twee spreuken om even bij stil te staan: Wandel voor mijn aangezicht
en wees oprecht (Genesis 17, Vers 1), en God van den hemel die zal het
ons doen gelukken (Nehemia 2, Vers 20).
Door mij werden die spreuken nooit als onderdeel van een fanatiek-conservatief
geloof beschouwd waarbij het instituut belangrijker is dan de boodschap.
Nee, altijd als een inspiratie, een richtlijn voor maatschappelijk en
menselijk functioneren. Later bleek dat de werkelijke wereld er heel
anders uitzag.
|
|
|
|
|
|
De "Christelijke
Normaalschool" had één handicap. Dat was de huisvesting.
Het schoolgebouw met zijn grote kolenkachels die op "Kacheldag"
geinstalleerd werden, de nauwe doorgangen om van het ene gebouw naar
het andere te komen, de kieren in de krakende vloeren en slecht sluitende
hoge ramen, de gebrekkige en verouderde faciliteiten, enz. Klein Haneveld:
"Het gebouw is onbewoonbaar verklaard, maar nog steeds onverklaarbaar
bewoond." Wat kon het ons schelen. Het was een gebouw om van te
houden.
Toen de
veste, hoog boven de Waal verheven, afgebroken werd, ging mogelijk ook
een deel van het maatschappij-kritische, van het exklusieve verloren,
en vond een traditie een einde. Dat kwam sommige critici wellicht goed
uit.
|
