BACK

>>> CLICK TO READ SYNOPSIS IN ENGLISH AT THE END OF THIS PAGE

Het Begin Harry had rossig haar en sproeten. We zaten in dezelfde klas, de 6e klas van de lagere school 'Het Tamboersbosje', Brantsenstraat, Arnhem. Dat was de klas van het hoofd van de school, Marius Kolvoort, die altijd, zeer natuurgetrouw vogels tekende. Ik zou me Harry wellicht nu niet meer herinnerd hebben als hij niet de eigenaar was geweest van een oude grammofoon voor 78 toeren schellak platen. Het was een koffergrammofoon met de bekende zilverkleurige, verchroomde buisarm en de stalen naald die het mica membraan in resonantie bracht. Aan de achterzijde kwam het geluid enigszins versterkt voor het schuin openstaande deksel naar buiten. Het was een portable van het type 101 van His Master's Voice. De motor had een snelheidsregelaar en een rem. Het was in de tijd dat de langspeelplaat al wel geintroduceerd was, maar van de meeste klassieke werken en in ieder geval van alle populaire nummers werden 78-toerenplaten geperst. Harry vroeg Fl. 2,50 voor die machinerie en dat wenste ik er wel voor te betalen. Dat betekende een extra auto wassen op een zaterdagmiddag of gedurende enkele weken een deel van mijn zakgeld sparen. Even scheelde het een haartje of de koop was niet doorgegaan. Toen ik op een vrije woensdagmiddag mee naar zijn huis ging om het apparaat te bekijken en nogmaals te bevestigen dat ik tot aankoop bereid was, strooide Harry's moeder His Master's Voice Gramophone HMV 101 roet in het eten. Ze zei op klare toon tegen Harry: 'Je moet de grammofoon niet verkopen'. Geschrokken van deze krachtige interventie zei ik tegen Harry dat hij dan niet de Fl. 2,50 zou krijgen. Die taktiek hielp. Harry was namelijk veel meer in het geld geinteresseerd dan in zo'n oud apparaat. Hij wilde iets kopen in de speelgoedwinkel van Van der Hart in het centrum van Arnhem waar ik woonde. U kunt zich mijn vreugde voorstellen toen ik de grammofoon mee naar huis kon nemen. Zoals je bij het doorbladeren van een nieuw boek onwillekeurig de geur van verse drukinkt opsnuift, zo was het onvermijdelijk de geur van vettig vuil en stof, en de olie waar te nemen waarmee de tandwielen, het vliegwielmechaniek, de veer, de as en het lager van het plateau lang geleden gesmeerd waren. Harry gaf me er de platen bij die hij bezat, met bigband-muziek en van de zangeres Connie Boswell die met Harry Sosnik "Oh! You crazy moon" op Decca 2613 zong. 's Avonds voor het slapengaan draaide ik altijd wel een plaatje. Ik herinner me nog luid en duidelijk de krachtige weergave. De muziek was direkt in de matrijzen gesneden. Ondanks het beperkte frekwentiebereik hadden koperblazers en slagwerk een goede attaque en klonken daardoor zeer natuurlijk. Het was goed te horen dat de bandrecorder nog niet in gebruik was. Hoewel Sheffield Lab in 1974 formeel gelijk had toen ze zeiden de direkt gesneden Lp te hebben uitgevonden, moest ik om deze bewering toch enigszins glimlachen. Het pianospel van Alexander Brailowsky, die de Barcarolle van Chopin speelde op een 30 cm Polydor-schijf (PD 35014), vertoonde een ronde en tegelijk stevige, plastische en direkte klank. En Mazeppa van Franz Liszt gedirigeerd door Oskar Fried (PD 66787/8) had een aangrijpende dreiging. Daarbij vergeleken klonken langspeelplaten maar saai en vielen ze in het begin zo tegen. Mijn opdraaigrammofoon was als een boek waaraan steeds meer hoofdstukken en bladzijden werden toegevoegd. Op de Korenmarkt in Arnhem was namelijk een uitdragerij gevestigd die "Van A-Z" heette en daar stonden de afgedankte schijven op mij te wachten. Vooruitgang Nu had ik een oom die radiotechnicus (NRG) en instrumentmaker was. Hij 'moderniseerde' de grammofoon -zoals ik later begreep op instigatie van mijn vader- door er een elektromotor aan toe te voegen. Daarvoor moest in het inwendige van het oude ding gezaagd worden. Het was een oude grammofoon die weliswaar goed funktioneerde maar er niet meer zo mooi uitzag. Toch zou je zoiets vandaag de dag niet meer doen. Hij gaf me ook een Philips lichtgewicht pick-up arm en een zwaar kristal-element dat donkerbruin van kleur was, hoekig en langwerpig van vorm. Het had een dikke saffiernaald met een niet te verwaarlozen tipmassa. Dat werkte goed met de luidspreker die ik uit een plankradio gesloopt had en in een basreflexkast van hardboard had gemonteerd. Het streven naar vooruitgang steekt in ieder mens. Zo begon het. Musis Sacrum Op een dag zei mijn moeder dat er jongens gevraagd werden om mee te zingen in de Matthäus Passion. Ik moest me aanmelden op een adres op de Velperweg. Daar zat in een klein voorkamertje achter een piano een dame met ouderwets haar die zo te zien haar hele leven volkomen 'in dienst van de toonkunst' had gesteld. Ze leek op een vrouw die we vele jaren later op de televisie in Russische kunstdokumentaires of als trainster van schaatskampioenen zagen. De auditie was kort. Ik moest een paar lage noten zingen en een paar zeer hoge -om te horen of mijn stemomvang toereikend was- en nog een paar tonen er tussen in. Die trof ik zeker. Ik was aangenomen om met een groep leeftijdsgenoten van rond de 12 jaar 'O, Mensch bewein dein Sünde gross' te zingen; voor slechts één seizoen, toen was het gedaan met de vereiste stemomvang en werd mijn stemgeluid craquelé. Vlak achter het orkest was voor ons een grenen stellage getimmerd. Er waren 3 uitvoeringen. De derde was 'de kleine bezetting' die authentieker was. Arnhem was niet alleen de stad waar het Gelders Orkest (voorheen de Arnhemsche Orkest-Vereniging) haar zetel in Musis Sacrum had en waar Hans Brandts Buys een bijna even beroemde Matthäus Passion uitvoerde als Dr. Anton van der Horst in Naarden. Musis Sacrum - 'Musis' voor de Arnhemmers - is 'Aan de Muze Gewijd'. Het is een kleine uitgave van het Amsterdamse Concertgebouw en vertoont enige gelijkenis met 'De Kleine Zaal' in Amsterdam. (Zie in dit verband ook mijn Mengelberg pagina.) Het Gelders Orkest toen het nog 'Arnhemsche Orkestvereniging' (Arnhemse Orkestvereniging) heette. Voor het orkest staat dirigent Jaap Spaanderman. In 1949 werd de naam gewijzigd in Het Gelders Orkest (HGO) en werd Jaap Spaanderman opgevolgd door Jan Out. De foto van het orkest is van voor de Tweede Wereldoorlog en is afkomstig uit de 'Encyclopedie voor Radio-Luisteraars', samengesteld door J.J.L van Zuylen (Uitgeverij Schuyt N.V., Baarn, 1939). De foto laat het oorspronkelijke podium zien dat midden jaren 90 werd omgebouwd. Handtekeningen spreken: Het grote romantische gebaar van Stefan Askenase. De beheerste stem van Anton Dermota. Nan Merriman heeft een lange adem. Marie-Thérèse Fourneau speelt klavier. Haar handtekening is als een toetsenbord. Haar Debussy is transparant. Carl Garaguly is een dirigent met temperament. Het spel van Cor de Groot is een afwisseling van gevoelige fijnheid en grote momenten. Theo Bruins is modern en veeleisend. Het Gelders Orkest bespeelde ook Concertgebouw 'De Vereniging' in Nijmegen. Leo Pappenheim dirigeerde er vaak. De altzangeres Aafje Heynis kwam daar de "Rapsodie voor alt, mannenkoor en orkest" van Johannes Brahms zingen, en de "Kindertotenlieder" van Gustav Mahler, met het orkest onder leiding van Leo Pappenheim die tot 1961 voor het orkest stond. Jack van de Zand dirigeerde het Nijmeegs Mannenkoor. Dit concert vond plaats op 11 december 1959. Tomorrow's World In Musis Sacrum werden ook auto-tentoonstellingen georganiseerd waar die heerlijk-monstrueuze en veelkleurige Buicks, Chevrolets, Cadillacs, Oldsmobiles en Pontiacs van General Motors, de Fords, de Jaguars, en Austin A40 te kijk stonden. Het was een sensatie toen de panoramische voorruit geïntroduceerd werd. De mensen van GM gaven boven in de foyer een technische show, een soort 'Tomorrow's World', waar ze het principe van de magnetron en de overdracht van het muzieksignaal via infraroodstralen demonstreerden (1956!). Zaken die nu heel gewoon zijn. Advertentie van Ford Nederland uit 1956, overgenomen uit het programmaboek van de Blevin Davis produktie van Gershwin's opera Porgy and Bess, opgevoerd in Carré in Amsterdam door Martha Flowers, Ethel Ayers (Bess), en LeVern Hutcherson, Leslie Scott en Irving Barnes (Porgy). Pianisten, Violisten, Dirigenten In 'Musis' traden de kunstenaars van dat tijdperk op. Pianisten: Marie-Thérèse Fourneau, Clara Haskil, Cor de Groot, Theo Bruins, Hans Henkemans, Bela Siki, Jan Smeterlin en Stefan Askenase. Zangeressen: Nan Merriman en Wilhelmina Matthès. Nan Merriman zong samen met Anton Dermota in 'Das Lied von der Erde' van Gustav Mahler, gedirigeerrd door Carl Garaguly, die na de onvrede met dirigent Jan Out, vaste dirigent werd. De mooie Marie-Thérèse Fourneau speelde Debussy. Cor de Groot soleerde uiteraard in Beethoven's Pianoconcert No. 5, het Keizerconcert. Ook de jonge violiste Johanna Martzy trad er op. Zij speelde het Vioolconcert van Johannes Brahms. De foto van Stefan Askenase is uit de 'Radio Encyclopedie'. Johanna Martzy staat op de cover van de Columbia Lp 33 CX 1106. Musis Sacrum met restaurant "De Rotonde". De foto van Cor de Groot is uit een Philips advertentie in "Luister..." uit 1955. Merle Oberon en Cornel Wilde staan op de cover van Deutsche Grammophon LPE 17031. De foto van de Philips 2-snelheden grammofoon HX301A is afkomstig uit het jubileumboek "PHILIPS HONDERD", Eindhoven, mei 1991. Jan Out toen hij nog 2e dirigent was van het Residentie Orkest. Clara Haskil speelt Scarlatti. Clara Haskil bespeelde, diep voorovergebogen, getekend door ziekte, het toetsenbord. Doorleefde en gestyleerde muziek was het resultaat. Scarlatti, Schubert en Schumann. Stefan Askenase -integer vertolker van Chopin's muziek- nam altijd met een diepe buiging het applaus in ontvangst waarbij zijn lang-sluike, grijs-witte haar voor zijn ogen hing; wat hij dan met een even grote opwaartse zwaai en een handbeweging weer in de uitgangspositie bracht. Arnhem: cultuurstad. In de Schouwburg speelde de moderne generatie: Rob de Vries en Elise Hoomans (Toneelgroep Theater), de jonge en sympathieke Ellen Vogel in Vondel's 'Josef in Dothan', en de expressieve Hans Culeman in 'God en de Duivel'. Martine Crefcoeur als Anne Frank en Rob de Vries als Otto Frank. We zagen de klassieker 'Op Hoop van Zegen' met Beppie Nooij Sr. als Kniertje. Er was Wim Kan die als brandweerman zijn programma opende. Daar deed ook Toon Hermans zijn eerste One Man Shows. Ulo Parkstraat Voordat ik naar het Thorbecke Lyceum ging, volgde ik de eerste en de tweede klas van de "School met den Bijbel" voor ULO, Parkstraat 61. Het was geen Mulo hoewel het onderwijs toch redelijk uitgebreid was. Daar werd les gegeven door onder meer Nel Bensschop die Frans gaf. Tante Nel noemden we haar. Toen ze eens op vakantie naar Frankrijk reisde, maakte ze speciaal voor mij een foto van het graf van Frederic Chopin op de grote begraafplaats Père Lachaise waar veel groten uit de geschiedenis begraven liggen. Dat had te maken met het feit dat ik in het Luxor Theater in 1953 de al in 1945 uitgebrachte film 'A Song To Remember' met Merle Oberon en Cornel Wilde had gezien. De videoclip van zijn optreden tijdens een diner waar hij rebellerend opstaat en zegt: "Ikspeel niet voor beulen", is vanwege copyright verwijderd. Als 12 jarige was ik zeer onder de indruk van "A Song to Remember", vooral van het kordate optreden van Chopin die niet voor de Russische onderdrukker wenst te spelen, en van de muziek natuurlijk. De film leerde me dat je voor je land op moest komen. Vanuit het oogpunt van de historicus deugt de film natuurlijk niet. Who cares... De filmclip van Chopin's optreden was lange tijd te zien op YouTube, maar werd om auteursrechtelijke redenen verwijderd. Maar nu zijn er weer een paar clips op YouTube te zien. De film is kitsch, maar is tegelijkertijd zeer hoge filmkunst: cameravoering, beeldritme, montage, perfecte storytelling. Klik op de oranje link of op de afbeelding van George Sand en Chopin in de linker kolom. Maar de link geeft de mogelijkheid verder te zoeken op YouTube. Een goed alternatief is de BBC documentaire die ter gelegeneid van Chopin's 200ste geboortedag werd gemaakt. Thuis hadden we een boek over het leven van Chopin. Tante Nel vertaalde de laatste wens van de Poolse componist voor me: "Comme cette terre m'étouffera, je vous conjure de faire ouvrir mon corps pour que je ne sois pas enterré vif". - "Daar deze aarde mij zal doen verstikken, smeek ik u mijn lichaam te openen opdat ik niet levend begraven worde." Dramatisch! Deze wens gaf tevens aan dat medici wel eens fouten maken en dat zeker in die tijd wel eens een foute diagnose werd gesteld. Op de Ulo kregen we Duits van de heer Duppen, en in het jaar daarop van de heer Lubbers die veel later leraar op de kweekschool 'Op den Klokkenberg' in Nijmegen werd. De direkteur van de Ulo was de heer Uittenbogaard. Henri Lamers, een vriend van me, en ik maakten op maandagmiddag vaak zijn motor schoon en smeerden op zijn verzoek de velgen in met een mengsel van vaseline en wasbenzine. Dat gebeurde dan tijdens de huiswerkcursus. We zeiden dan dat we het huiswerk al af hadden; wat niet altijd waar was. Naar de E55 in Rotterdam In 1955 gingen we met de klas een dag naar Rotterdam, naar de E 55 tentoonstelling. Onderstaande foto is van een hal met displays/maquettes die het watermanegement van Nederland toont. Daaronder klasgenoten (o.a. Henri Lamers en Iet Schippers) gefotografeerd op een rondvaartboot. Het filmrolletje was tijdens het uitnemen aan de zijkanten per ongeluk belicht. Naar de bioscoop Arnhem had nog andere bioscopen. Palace bijvoorbeeld. Dat theater werd omgebouwd zodat "The Robe" gedraaid kon worden, de eerste Cinemascope-film. Er was het Rembrandt-theater waar voor de pauze een variété-act werd opgevoerd en het Rembrandt Theater-Orkest speelde. En er was het kleine Arnhems Theater. Daar zat je voor 35 cent naar cowboy-films (Westerns, dus) te kijken. Een plaats in de loge kostte 85 cent. De films werden geprojecteerd op een wit gekalkte, gestucte muur. Bij het minste geringste vrouwelijk schoon dat in het Polygoonjournaal in een modeshow voorbijkwam, of in een andere voorfilm, werd er door de voorste rijen luidkeels commentaar gegeven en gefloten. En in de pauze verdween die voorste rij door de deur onder in de witte muur. Daar was het toilet. Grammofoonplatenzaken Er was ook een aantal winkels dat in mijn educatie een rol ging spelen. Onderweg op de fiets naar school kwam ik langs 'Radio te Kaat', Jansbuitensingel 2 (bij het Willemsplein), op de hoek als je naar de Zypse poort gaat, vervolgens langs 'The Music Shop' in de Steenstraat, en tenslotte Bender, ook in de Steenstraat. Dat was toen ik op de Mulo in de Parkstraat zat waar ik de eerste twee klassen heb doorlopen voordat ik naar het Thorbecke Lyceum aan het Willemsplein ging. De dochter van de eigenares van The Music Shop was knap. Ze zag eruit zoals een fotomodel er in de jaren vijftig uitzag, met veel make-up. Daar kocht ik nog 78-toeren schijven van de populaire Glenn Miller. Grammofoonplatenzaken hadden hun logo's gedrukt op een papieren sticker, een etiket of label, of op fel gekleurd plastic plakband. De grammofoonplatenafdeling van Radio te Kaat was in de kelder van hun winkel gevestigd. Ook daar kwam ik vaak. Die hadden ook veel jazz, Ella Fitzgerald bijvoorbeeld in de prachtige hoezen van Bernard Buffet. En als vervolg op Glenn Miller kocht ik er veel later Duke Ellington, bijvoorbeeld: Ellington Uptown, met A Tone Parallel To Harlem, en Billy Strayhorn's Take the A-train, gezongen door Betty Roché (Philips B07008L). En er was nog een winkel waar ik vaak kwam. Dat was Kettner & Duwaer, de pianohandel annex grammofoonplatenafdeling, die in later jaren met Bender fuseerde. Van Daalen Bros Onze buurman was Peter Raadsen en hij werkte bij Van Daalen Bros, gevestigd aan het einde van de Looierstraat. De winkel had ook een ingang aan de kant van het Velperplein. Hij en zijn vrouw Betty waren fervente muziekliefhebbers. Hij zorgde ervoor dat ik een tweede hands platenspeler van Philips kon kopen met instelbare automatische afslag en snaaraandrijving (met 2 snelheden -33 1/3 en 78- en niet met 4 snelheden zoals in het boek 'Philips 100' ten onrechte staat vermeld). Dat was een van de eerste Philips grammofoons waar langspeelplaten mee gedraaid konden worden. De speler stamt uit de tijd dat 45 toeren-plaatjes in Nederland nog niet bestonden. Philips ontwerpt, raar genoeg, altijd iets om de overgang van het ene formaat naar het andere voor de consument te vergemakkelijken. Philips bracht kleine, 7 inch, 78 toerenplaatjes uit. Ze waren van vinyl geperst en waren met de zeer fijne 'Minigroove' gesneden. De buurman leende aan mijn vader de Philips-uitgave van de complete opera Porgy and Bess. Hij had een personeelsdag georganiseerd om de opera te gaan zien en horen in Carrée in Amsterdam. Dus moest van tevoren kennisgemaakt worden met het werk. Ik was toen vijftien, maar mocht jammergenoeg niet mee. Het enige 78-toerenplaatje dat ik had was dat van Cor de Groot die korte stukken van Albeniz speelde. Pas later ontdekte ik dat Philips een hele serie van die plaatjes heeft gemaakt: Malando and his Rumba/Tango Orchestra, en Jan Corduwener and his Ballroom Orchestra. Van de klassieken: onder meer Feike Asma (Cantilene van Rheinberger), Paul van Kempen met het 'Radio Philharmonic Orchestra' (Ouverture Oberon van Von Weber), Fritz Lehman met de 'Berliner Philharmoniker' (Valse triste van Sibelius) en van Cor de Groot die korte stukken van Mendelssohn-Bartholdy speelde. Dat waren opnamen die een tijd lang ook op 30 cm schellak platen uitgebracht werden. De arm van die tweedehands 2-snelheden speler kwam me bekend voor. Een soortgelijk exemplaar had mijn oom eerder op de gemodificeerde opdraaigrammofoon gemonteerd. Weer wat later kon ik een exemplaar van een Philips met 3 snelheden aanschaffen (de voorloper van de AG2140). Het toonkopje was met twee bordeauxrode, ovale vlakjes versierd. Vlak naast elkaar waren 2 saffieren aangebracht. Het kopje kon gemakkelijk omgezet worden voor 78 toeren en voor langspeel (Minigroove). Inwendig was het elementje gedempt met een vettige substantie. Waarschijnlijk mede daardoor was de klank beheerst en warmmet een tendens naar donker. Daardoor werd de dynamiek versterkt die toen eigenlijk nog onvoldoende uit de lp te halen was. Buizenversterker Nadat ik eerst een ontvanger had gebouwd bestaande uit een spoel (draad gewonden om een kartonnen koker), een scheermesje, een veiligheidsspeld en een potloodstift, waarmee je 's nachts Radio Warsaw met als vaste prik Chopin's Scherzo No. 3 kon horen, en de prachtige strijkersmuziek opving van Arabische orkesten die op het Baalbek Festival speelden, bouwde ik zelf een buizenversterker aan de hand van een schema van De Muiderkring (Amroh) met een ECC83 en een EL84, inklusief smoorspoel en oranje gekleurde trafo's. Later kreeg ik een buizenversterker met externe voeding en grote pijlknoppen die mijn oom gebouwd had. Hij bouwde in die jaren bandrecorders waarvan de koppen door hem zelf gefabriceerd werden. Toen ik eens bij mijn oom en tante ging logeren had m'n oom een draaitafel gebouwd van een door hem zelf gedraaid plateau met Ortofon-arm en element. Het plateau werd via een katoenen draad aangedreven. In zijn werkruimte stond een wit grenen basreflex-kast met een dubbelkonus-luidspreker en een rechthoekige poort, zoals basreflexbehuizingen toen gebouwd werden. Hij draaide een 45-toeren plaatje van Telefunken en dat heette 'In der Bar nebenan'. Ik stond versteld van het realisme waarmee de ritme-sektie werd weergegeven. Als scholier maakte ik ook bij Van Daalen Bros in 1956 al speciale demonstraties mee. Onder andere van de grote Philips-systemen met de 9710 M en twee satellieten voor het hoog.De bron was de automatische platenspeler AG 1003 (rechts onderaan in de advertentie) met een soortgelijke arm als op mijneenvoudige draaitafel, maar met een verbeterd element.   De buizenversterker had een toonregeling die gevisualiseerd werd door middel van draadjes. Ik herinner me nog de donkerkleurige uitvoering van Tsjaikovski's 2e pianoconcert door Shura Cherkassky op een warm-getimbreerde DGG-opname en meteen ging ik met de heren in de clinch. Het klonk naar mijn mening niet transparant genoeg. Ik had per slot van rekening pianoles (wat overigens geen succes was; ik improviseerde liever), bezocht zo jong als ik was concerten in Musis, had meegezongen in de Matthäus Passion en had de installatie van mijn oom gehoord. Dat was in een tijd dat je voor het pianoconcert van Grieg op een 25 cm Lp van DGG wel even Fl. 25 moest neertellen, evenveel als voor een mooi Dacora Achromat fototoestel met uitschuifbare cylinder. AdrianAeschbacher, die solist in het Grieg concert was, speelde een prachtige cadens. Verder dan de 25cm-kategorie van DGG, waarin ook Wilhelm Kempff het 4e van Beethoven speelde, kwam ik aanvankelijk niet. Zulke bedragen waren door mij slechts zelden op te brengen. Er waren nog andere dingen in het leven dan alleen maar muziek en apparatuur. Kettner & Duwaer Gelukkig waren er alternatieven, zoals de Muzikale Meesterwerken Serie (Musical Masterpieces Society) die elke maand een paar Lp's ter beluistering naar je toe zond. Dankzij deze verkoopmethode heb ik zeer veel muziekwerken en artiesten leren kennen, zoals de pianiste Sondra Bianca. Zij speelde Liszt's Hongaarse Fantasie. Carl Bamberger dirigeerde. Op de andere kant stond Les Preludes. Sondra Bianca speelde ook een paar songs van Gershwin en de Preludes. Violist Ricardo Odnoposof met Tschaikovsky's Vioolconcert was er op uitgebracht, en dirigent Walter Goehr met de aangrijpende Vierde Symfonie van Tschaikovsky, om een paar voorbeelden te noemen. Het prettige was dat je niet verplicht was elke maand een plaat af te nemen en kon je ze gewoon weer retourneren. Concert Hall Society - Musical Masterpiece Society. Mijn lievelingswinkel was Kettner & Duwaer aan het Nieuwe Plein. Waarom? Het was de oude dame met ernstig gemontuurde bril nooit te veel moeite om aan mijn verzoeken te voldoen. Of het nu het 3e pianoconcert van Rachmaninoff met Vladimir Horowitz was op HMV, of hetzelfde concert door Witold Malcuzynski op Columbia, of Ansermet met Mussorgsky's Schilderijententoonstelling op Decca, elke plaat zette ze voor mij op, maar eerst nadat ze 'm zorgvuldig gepoetst had met een grote, gele of rode, antistatische platendoek die ze dubbelgevouwen had. Ook dat waren te dure exemplaren voor een autowassende jongen. Dus daar kwam ik alleen maar naar luisteren. Ik herinner me dat de heer Cor Molenbeek - die daar werkte voor hij jaren later hoofdredakteur van "Luister" werd - me eens heeft geholpen bij het samenstellen van het materiaalvoor een spreekbeurt over 'Het Expressionisme in de Muziek' waarin ik op een associatieve manier, aan de hand van muziekvoorbeelden een overzicht gaf van de Middeleeuwen tot en met Schönberg en Webern. Hij had me de platen in bruikleen meegegeven. De spreekbeurt werd een succes. Kettner & Duwaer voerde rond 1958 de goedkope serie van Decca: Ace of Clubs. Het waren heruitgaven van prominente opnamen uit de eerste LXT-serie. Met Ernest Ansermet (Ravel: La Valse; Moussorgski: Schilderijententoonstelling), Eduard van Beinum (Britten: The Young Person's Guide to the Orchestra) en Nikolai Malko (Prokofiev: Peter en de Wolf met de stem van Frank Phillips), Alfredo Campoli en Anatole Fistoulari (Saint Saëns: 'Havanaise' en 'Introduction et Rondo Capricioso') en met Royalton Kisch (Bruch: vioolconcert), Hans Schmidt-Isserstedt (Tsjaikovski: 5e Symfonie). Er was nog een betaalbaar label waarvan Kettner & Duwaer een aantal opnamen in voorraad had en waar ik lang voor de ACL-serie mee kennis maakte. Dat label vond ik wel zeer bijzonder. De naam was Remington. En met Remington Records verzeilde ik, net als bij het zien van spannende B-films, in een obscuur avontuur. R.A.B.- 1995 De foto van Het Gelders Orkest is afkomstig uit de 'Encyclopedie voor Radio-Luisteraars', samengesteld door J.J.L van Zuylen (Uitgeverij Schuyt N.V., Baarn, 1939). De foto laat het oorspronkelijke podium zien dat in de jaren 90 plaats maakte voor een eigentijds podium in een moderne toneeltoren. Voor het orkest staat dirigent Jaap Spaanderman en niet Jan Out die hem opvolgde. De foto van de Philips twee-snelheden platenspeler is overgenomen uit het jubileumboek 'Philips 100' maar zal binnenkort vervangen worden door een eigen foto van die platenspeler die in mijn bezit is. De advertentie van Philips is uit 'Funkschau', 1956, Heft 23. De meeste afbeeldingen zijn van foto's, hoezen en tijdschriften zijn uit eigen verzameling, behalve het logo van The Music Shop, Steenstraat 21, dat me door Danny Rouwenhorst werd toegestuurd. BACK TO TOP

THE BEGINNING I grew up in the city of Arnhem known from the fierce fighting in World War II depicted in the movie 'A Bridge too Far'. Arnhem is the capital of the Dutch province of Guelders. When in the sixth grade I bought an old portable wind up gramophone from a classmate for just DFL 2.50, which was a substantial sum at the time. With this HMV 101 came the records he had. One with a lady singer crooning 'Oh you crazy moon'. Well, this gramophone was very dear to me. I used to play a record or two before going to sleep at night. As the sound was rather 'thin' and shrill, my uncle (who was a radio technician) modified the old gramophone by building in an electrical motor and he mounted a light weight tonearm in place of the heavy, chrome tubular arm. The gramophone was only suitable for 78 RPM shellac records of course. The rectangular cartridge was filled with a greasy substance to dampen resonances. It had a very thick sapphire which had an extremely high tip mass. The cartridge was connected to an old valve radio. The sound was dynamic and tangible when listening to Alexander Brailowsky playing Chopin's Barcarolle Op. 61 on Polydor 35014. And the brass section of the Berlin Philharmonic Orchestra in the compelling Liszt recording of Mazeppa conducted by Oscar Fried was stunning. The HMV discs of Glenn Miller and tghe popular records of those days were also a joy to listen to: Jo Stafford (Thank you for calling), Frankie Lane and Guy Mitchel, to mention a few. One day my mother told me that for the performance of Bach's St. Matthew Passion boys were asked to sing in the boys choir. The performances were to be led by composer, musicologist and conductor Hans Brandts Buys, the well known Dutch Bach expert. Arnhem's concert hall 'Musis Sacrum' meaning "dedicated to the muse (music)" and which is a large replica of the 'Kleine Zaal' (small auditorium) of the Amsterdam Concertgebouw. Three performances would be given the third of which was a more authentic rendering because of the smaller orchestra and chorusses. Singing in Bach Matthew Passion was quite an experience. As we only sang in the first part, for one night seats were reserved so we were allowed to attend the second part. Many artists came to Arnhem to give concerts and recitals in Musis Sacrum. Of the pianists there were Marie-Thérèse Fourneau playing Debussy; Clara Haskil with Schumann and Scarlatti; Cor de Groot playing Rachmaninoff and Beethoven; pianist Theo Bruins played the modern repertory; Hans Henkemans played Mozart and Debussy; Bela Siki and Stefan Askenase both gave recitals with music by Chopin. Clara Haskil was marked by her ilness. I was too young to grasp the meaning of her Scarlatti. Stefan Askenase always took a deep and large bow and his long gray hair almost touched the ground so it seemed. With a firm swing he brought his hair back to its original position. Of the singers there were Nan Merriman and Wilhelmina Matthès. Nan Merriman sang together with Anton Dermota in 'Das Lied von der Erde' (Gustav Mahler, Song of the Earth), conducted by Carl Garaguly. Also young violinist Johanna Martzy performed there the Violin Concerto of Johannes Brahms. There were a few record shops in Arnhem which also played a significant role in my musical education. It was there were I listened to Vladimir Horowitz and Withold Malcuzynski both playing Rachmaninoff's Third Concerto on His Master's Voice and Columbia respectively. It was there were I bought the Grieg Piano Concerto performed by Adrian Aeschbacher and Beethoven's 4th by Wilhelm Kempff with conductor Paul van Kempen. There I first came into contact with the cheap Deccas in the ACL series and with Don Gabor's Remington Records to which I have dedicated an entire site.

TOP

Copyright 1995-2008 Rudolf A. Bruil

REAGEER